(1937) Towarzysze broni

****

Niewiele powstało w historii kina filmów, których akcja miała miejsce w czasach I wojny światowej. Nie była ona tak atrakcyjna pod względem militarnym dla masowego widza, jak druga wojna, trwała nieco krócej, ale walki toczyły się głównie w okopach, toteż jakichś wymyślnych fabuł wymyślać nie sposób nie wiadomo jak długo. Na szczęście dla kina Jean Renoir nakręcił “Towarzyszy broni” - film, który mocno przypomina współczesne, czy chociażby pewne kultowe opowieści, ale mówiące o II wojnie światowej. Stąd film ma wyraźnie coś w sobie bardzo uniwersalnego. Francuski reżyser sam walczył w katach 1914-18, a swój mundur wykorzystał w “Towarzyszach…”.

Historia, jak napisałem, dosyć mocno przypomina wiele podobnych tylko że z czasów II wojny. Grupka francuskich pilotów zostaje schwytana przez Niemców i trafiają do obozu w niewolę. Tam od początku myślą tylko o ucieczce, niczym Franek Dolas i jego początkowa kompania, podkopują się przez ścianę. Jednak szybko i niespodziewanie zostają przeniesieni do innego obozu, w zupełnie innej miejscowości. Tam ponawiają plan.

Wojna to jak wiadomo nie od dziś, a ostatnio najciekawszym ‘filmowym’ potwierdzeniem tej tezy był eastwoodowski dyptyk o bitwie o japońską wyspę Iwo Jimę, zderzenie się dwóch kultur. Wszystkie maski spadają,spotykamy osoby innych narodów, płci, stanu majątkowego, poglądów i religii, ale na froncie liczy się tylko ojczyzna. Liczy się kraj, świadomość granic, świadomość przynależności. I tak też w tym filmie rysuje się taki przekrój społeczeństwa, ludzi którzy spotykają się na wojnie, choć na co dzień nie mają ze sobą nic współnego. Do końca pozostają solidarni.

Kino to proste jak budowa cepa, przesłanie jak widać, podane jak na tacy. Czy warto poświęcić 115 minut, które i tak chwilami się chwilami dłużą? Miłośnicy kina wojny z pewnością docenią pieczołowitość w realizacji, miłośnicy kina w ogóle- docenią aktorki warsztat Jeana Gabina, Pierre’a Frresnaya, a przede wszystkim słynnego z roli majora von Rauffensteina, Ericha Vo Stroheima. A poza tym, to jakoś mnie ten film nie zwalił z nóg…

Może to wina “Nietolerancji” i “Narodzin Narodu”, które w batalistyce i kinie wojennym na razie rządzą, jeśli chodzi o nasz przegląd najważniejszych filmów w dziejach kina?

szymalan

(1934) Młody las

****

Jest rok 1905. Ziemie polskie pod zaborem rosyjskim. Uczeń Jan Walczak sprzeciwia się swojemu nauczycielowi, który twierdzi że największym wodzem był Suwakow. On wraz z klasą twierdzą, że największym był Napoleon. Grono pedagogiczne podejmuje decyzję, że jeśli uczeń nie przeprosi publicznie i nie uzna Suwakowa za największego wojownika, to zostanie usunięty ze szkoły. Szantażują go jego ciężko pracującą matką, która liczy, że syn się wykształci i dojdzie do czego w życiu.

Staroświecki film, ale bardzo ważny z punktu widzenia historii. Pamiętacie taki nowy film Jędrka Wajdy “Katyń”?- obydwa mówią o tym samym. O postawionym pod ścianą narodzie, który musi wybierać pomiędzy osobistym życiem i szczęściem, a patriotyzmem. Ten jednak, czarno biały film z zarywającą się taśmą, ma coś więcej- mówi o sile słowa. Sile słowa, które może zadziałać mocniej niż huk dział armatnich i świst kul z karabinów maszynowych, zwłaszcza w ustach młodego człowieka, który nie patrzy na siebie, ale patrzy na cały naród.

Warto zobaczyć, chociaż życzę powodzenia w szukaniu tego filmu.

szymalan

(1915) Narodziny narodu

*****

Epicki, niezapomniany, po prostu wielki- pierwszy film w historii kina, który trwał ponad 100 minut (w sumie aż 180!) , 14 film w karierze Grifittsa o wojnie secesyjnej. Niesamowite, monumentalne arcydzieło, które dosłownie zapiera dech w piersiach. Proszę wybaczyć patetyczność tonu mojej recenzji, ale tu mamy do czynienia z filmem tak szczególnym dla kinomana, że po seansie cały filmowy świat przewraca mu się w głowie i zmienia się w ogóle nastawienie i system wartości jakim posługuje się filmowy recenzent.

Obraz opowiada o dwóch rodach: Cameronów i Stonemenów, którzy przed wojną są ze sobą bardzo blisko jednak w jej trakcie stają po obu stronach barykady. Zachwyt budzi scenariusz, który pieczołowicie opowiada historię rodu, a na drugim torze historię podzielonej na północ i południe Ameryki. Pojawia się tu nawet sam prezydent Abraham Lincoln, a także członkowie Ku Klux Klanu, którzy w finale organizują wielką wyprawę przeciwko “północym”. Jest wiele faktów historycznych, miejsc, słynna bitwa pod Gettysburgiem, czy wreszcie zamach na Lincolna w teatrze.

Oczywiście czarno biała, niechlujna i zabrudzona taśma, muzyka, dialogi które musimy czytać- to oczywiste zalety tego filmu i każdego innego z tamtego okresu. Dla nas to właśnie te elementy tworzą klimat, jest to swoista podróż w czasie dla dzisiejszego widza. Film ma przecudną scenografię, sceny akcji, montaż i oczywiście aktorów, na których patrzenie, jest prawdziwą przyjemnością. Bodaj jedyną wadą, niestety jednak bardzo poważną, jest metraż. Chorobliwie długaśny film po dwóch godzinach męczy i wytrwanie do końca do zadanie dla miłośników sportów ekstremalnych.

Niemniej zobaczyć film z roku 1915, brzmi tak abstrakcyjnie dla dzisiejszego widza, chrupiącego popcorn w kinie, że nie można przejść obok “Narodzin narodu” obojętnie. Zapytacie: “No dobra, ale skąd taki film wytrzasnąć?” W końcu polska telewizja ma zbyt ważną misję puszczania tanich widowisk w stylu “Taniec z Gwiazdami” ,czy super-przebojowych seriali, aby sobie zaprzątać głowę takimi bzdurami. Ale bez paniki. Możecie go zobaczyć nawet dziś. Wystarczy wejść na www.archive.org i sobie zupełnie normalnie ściągnąć ten film. Bowiem jego licencja już dawno wygasła, stąd pobranie go z netu, publiczne wyświetlanie etc. jest najzupełniej legalne. Na napisy.info jest polskie tłumaczenie tekstów.

szymalan

Katyń

Gest Antygony ****

W mojej „recenzenckiej karierze” jeszcze nie było tak trudnego momentu, jak ocenienie „Katynia”- polskiego dramatu wojennego o sowieckiej zbrodni z 1940 roku, której ofiarami było wiele tysięcy oficerów armii polskiej, policjantów, inżynierów, naukowców, profesorów etc. Oczywiście film widziałem już w kinie, w dzień premiery. Atmosfera przed seansem była atmosferą wyczekiwania na arcydzieło. Na coś, co nas zwali z nóg. Jesteśmy przyzwyczajeni, że coś dobrego to coś wielkiego.

Napisane w Wojna. Bez komentarzy