Dziewczyna z tatuażem – analiza.

Śledztwo nad “Dziewczyną z tatuażem”

W ręku przeciętnego reżysera-rzemieślnika “Dziewczyna z tatuażem” byłaby “Mężczyznami, którzy nienawidzą kobiet” Opleva – prostą, fachową robotą filmu telewizyjnego, którą można by wyświetlić na głównym szwedzkim kanale w porze największej oglądalności,  i o którą nikt by się specjalnie nie czepiał, że jest taka, a nie inna. Gatunek kryminału czy thrillera (a w Szwecji to już ostatnio nagminnie, wspomnieć “Wallandera” czy ekranizacje powieści Camilli Lackberg) stał się już chyba na dobre gatunkiem telewizyjnym i jeżeli szukać dziś czegoś dobrego w tym zakresie, to właśnie na antenie, a nie w kinie (vide popularność “Dextera”, którego oglądał nawet taki anty-serialowy gośc jak ja). Bierze się to przede wszytkim z tego, że kryminał nie jest tak naprawdę gatunkiem kinowym: w kinie liczy się, zwłaszcza dzisiaj, energia, ruch, akcja, ale też nowoczesny, brawurowy sposób opowiadania. Kryminały często popadają w niewygodną dla oglądania 5cio aktową strukturę, a poza tym mają niekrzystne rozciągnięcie w czasie, bo w końcu żadnej wielkiej zagadki nie rozwiąże się ot tak, w dwa dni . Dzisiaj trafiamy w tendencję skracania filmów, upraszczania struktury i podawania widzowi tylko to, co jest konieczne.

Fincher już w “Seven”, ale przede wszystkim w mistrzowskim “Zodiaku” udowodnił (w pewnym sensie tworząc swój własny nurt w kinie), że kryminał w wersji wielkoekranowej trzeba opowiedzieć w specyficzny sposób, z oddaniem czasu, miejsca i samej akcji. Najważniejsze jednak, że wie w jaki sposób oddać charakter samych postaci, które muszą w tym świecie żyć, mimowolnie oddychać, sprawiać wrażenie czegoś więcej niż prostych filmowych stylizacji, kostiumów, czy makijażu. Jak to zrobić, jeżeli kryminały mają praktycznie zakodowane tendencje do szybkich cięć montażowych,  oznaczających złożoność tajemnicy?

Znajdź mnie (2012, Damian Halicki)

Znajdź mnie

Gliwicki Festiwal Filmowy “Drzwi” to miejsce przede wszystkim przeznaczone dla młodych, entuzjastycznych filmowców-amatorów pochodzących ze Śląska. Fabuły, dokumenty, shorty i długie metraże: to ponoć jedyny taki festiwal w całym kraju. W pierwszym dniu tegorocznej edycji znalazłem się na sali projekcyjnej Centrum Kultury Stucenckiej (Politechniki Śląskiej) i udało mi się zobaczyć parę krótkometrażowych dokumentów (wśród których, nadmienię, zdecydowanie najlepszy okazał się ujmujący i uroczy film “Jutro” Bartosza Kruhlika o pewnej starszej pani, która w krótkiej wypowiedzi rozlicza się niemal z całym światem przedstawiając nam dzień z swojego życia), ale tutaj chciałbym przede wszystkim skupić się na filmie mojego kolegi z roku, Damiana Halickiego, który zaprezentował swój pełnometrażowy debiut – kryminalny thriller ‘Znajdź mnie” . I – choć nie bez potknięć – okazał się w gruncie rzeczy najbardziej profesjonalnym obrazem wieczoru.

Fabuła startuje mniej więcej w chwili,w której grupka młodocianych bohaterów wybiera się do lasu (zdjęcia kręcone w Zabrzu), aby zagrać w chowanego. Jednocześnie rozwija się druga linia fabularna, w której mamy coś na wzór quasi-sensacyjnego kina grozy, w którym zamaskowany morderca (nieco przypominający sposobem zachowania Jasona z “Piątków 13-tego”) , tajemnicza walizka i kilku niesympatycznych znajomków, splatają się razem w przedziwnej intrydze. Kto zginie, a raczej kto zginie pierwszy i w jaki sposób te dwie historie się skrzyżują?

The Girl with the Dragon Tattoo (2011, David Fincher)

Dziewczyna z tatuażem *****

Po obejrzeniu szwedzkiej wersji ekranizacji “Mężczyzn, którzy nienawidzą kobiet” przyszła mi do głowy  taka myśl, że być może nie da się w ogóle przenieść cegły Larssona na język filmu. Rozległa, epicka, rozciągnięta w czasie, wielowarstwowa intryga, w dodatku z przedziwaczonym finałem,  który jawnie kpi z prawideł kina  (całość ma coś w rodzaju struktury 4 aktowej: po klajmaksie czeka nas jeszcze dobre kilkadziesiąt stronic domykania wątków).  W skandynawskiej wersji filmu z przed kilku lat,  dostaliśmy niestety nieprzemyślany, niedbały produkt, składający się z biegunki scen, pierdołowatego Mikaela Blomkvista jako głównego bohatera oraz z brakiem czegokolwiek (na poziomie realizacyjnym czy merytorycznym) co usprawniało by intrygę, czy pomogło przetrwać seans. Wczoraj, 13-tego w styczniowy piątek, (kiedy wreszcie w Polsce spadł porządnie śnieg!), na ekrany trafił film, który unieważnił moją tezę z pierwszego zdania właściwie jednym , lekkim ruchem. Da się, tylko tu trzeba twórcy, który rozumie jak się powinno  to zrobić. 

David Fincher („Siedem”) musiał niestety odbić się od początkowych, żenujących argumentów mówiących , że tworzy swój film tylko w jednym celu: aby amerykańscy widzowie nie musieli czytać napisów (nazywając zresztą ordynarnie jego wersję “remake’m” wersji z kraju Ikei) . Tak jednak powiedzą tylko ci, którzy nie rozumieją kina Davida Finchera. Choć sam reżyser rzeczywiście nie odkrywa tu dla siebie żadnej Ameryki (raczej Europę hehe), jego “Dziewczyna z tatuażem” to ekspercki thriller, w którym są wszystkie elementy świadczące o tym, że jest to film Davida Finchera (jestem zdumiony, że niektórzy recenzenci piszą, że nie ma w tym filmie nic odautorskiego).

Drive (2011, Nicolas Winding Refn)

Drive ***

No i , jak co roku, doczekałem się tego momentu , kiedy wszyscy padają na kolana przed nowym filmem, a ja zamiast posłusznie dołączyć się do zachwytów, tylko wzruszam ramionami i wracam do normalności jakby się nic nie stało. O nagrodzonym (w kategorii, w której zasłużył najmniej: za reżyserię) w Cannes , “Drive” Nicolasa Windinga Refna napisano już wiele,  często nie szczędząc słów typu “arcydzieło”, “wizjonerski”, czy “kultowy”.  Większość z nich jest w moim odczuciu zbytnio przesadzona: “Drive” to porządne kino, interesująca ciekawostka ale kinomańska frajda właściwie żadna.

Od razu uprzedzam: nie, nie oczekiwałem kina akcji.  Nie widziałem (ponoć) kiepskiego zwiastuna, który (z tego co wszyscy mówią) zapowiadał zupełnie inne kino  niż się później okazało. W najmniejszym stopniu nie interesowało mnie przed oglądaniem, czy film Refna będzie thrillerem, sensacją, horrorem, kryminałem, romansem, musicalem, czy 3 godzinnym duńskim dramatem psychologicznym. Nie zależało mi ani na pościgach odbywających się co każde 5 minut, ani na  tym, aby przez cały czas bohaterowie patrzeli sobie w twarz i stroili miny. Wszystko było mi obojętne – chciałem tylko dobrego filmu. A dopóki pościgi są ekscytujące, historia jest ciekawa, a miny jakie stroją aktorzy wyrażają dynamiczne emocje , dopóty film jest w absolutnym porządku. Reżyser opowiada, bawi, a że przy okazji (jak w tym wypadku robi Refn) tu postylizuje, tam spowolni, tam przyśpieszy, tam podkręci muzykę , czy wreszcie nada całości charakteru podróży w kinowym czasie (w tym wypadku cofamy się do mrocznych miejskich kryminałów lat 80 i Michaela Manna) – nie mam z tym problemu (tak jak nie mam problemu ze stylizacjami braci Coen, Almodovara czy Quentina Tarantino). 

Oczy szeroko zamknięte ****

Ostatni film w karierze Stanleya Kubricka, człowieka , którego myślenie o kinie miało rozmach TOTALNY, i twórcy , który podarował nam na zawsze arcydzieła w rodzaju “Odysei Kosmicznej” i “Lśnienia”. Oddane do wytwórni na krótki czas przed śmiercią reżysera ,  “Oczy szeroko zamknięte” wyświetla się w polskiej telewizji dziś późno w nocy (jak ostatnio na Ale kino!), po to aby absolutnie żaden niedojrzały widz nie miał jakiegokolwiek kontaktu z wszystkim, co dzieje się w kulminacyjnej scenie filmu- sekwencji seksualnej orgii, która jednocześnie wsysa widza bez reszty, przeraża, prowokuje i estetycznie zachwyca. To jeszcze jeden raz , ten jedyny ostatni, kiedy wielki Kubrick zagrał z widzem o wszystko. Czy udanie?

No cóż, nie wszyscy tak myślą. “Oczy” (uznawane często za najsłabszy film Kubricka, paradoksalnie sam reżyser-perfekcjonista cenił ten film najwyżej) były pierwotnie krytykowane jako film za długi (prawie 170 minut) , za bardzo erotycznie wyuzdany, czy mający problemy z długimi dialogami i niepłynną narracją . Sam nie widzę tu jakiejś wpadki, czy katastrofy, ale z  jednym mogę się zgodzić na pewno – przede wszystkim jest to jednak film nierówny, ma niesamowicie dziwną strukturę (która nie pozwala mi jej ani skreślić, ani w pełni docenić) i niecodzienny antyklajmaks, całkowicie przeczący zasadom filmowej dramaturgii. Mimo 4 gwiazdek za całościowy efekt (to jednak mało jak na moje oceny dla Stanleya) -  uważam, że to jednak jest wielki film. Uważam, że jest to w dalszym ciągu kino formatu, którego nie doścignął jeszcze prawdopodobnie nikt w historii, i które w pewnym sensie stanowi zupełnie nową jakość dla współczesnej sztuki (filmu). Podczas, gdy wielu twórcom wydaje się niejednokrotnie , żę mówią w kinie coś ciekawego i ważnego o seksie czy pożądaniu, to jednak żaden z nich jeszcze nie posunął się  aż tak daleko, i żaden z nich nie zabrał widzów w tak undergroundową , pozbawioną trzymanki podróż, tak jak to uczynił Kubrick.

Essential Killing ****

Uff, zobaczyłem nareszcie “Essential Killing” ,  prawdopodobnie największy sukces polskiego kina od wielu lat, film obsypywany laurami na światowych festiwalach, wielki zwycięzca Złotego Orła dla najlepszego polskiego filmu roku,  a także kandydat do tegorocznych Oscarów (m.in. za scenariusz oryginalny).

Przede wszystkim jednak najoryginalniejszy, najbardziej enigmatyczny i najchętniej dyskutowany polski film roku (“Wszystko co kocham” podobało się wszystkim- zero dyskusji, “Różyczkę” większość uznała za średnią – również zero dyskusji).

Film Skolimowskiego wyraźnie  stworzył wyłom wśród widzów- dla jednych ‘Essential Killing” to pretensjonalna, przeszarżowana symboliką porażka , dla drugich wielki triumf reżyserii i skuteczności w realistycznym prowadzeniu akcji . Mówię zawczasu: wg mnie ani ci  nieustający w zachwytach, ani ci wieszający psy, nie mają do końca racji.  “EK” to rodzaj eksperymentu- film, który sprawia, że oczy widza raz po raz w trakcie seansu dramatycznie się powiększają (like: WHAAAAAT?!) i w czasie którego wiele rzeczy może nie  mieć dla niego sensu (miałem tak w finałowym akcie) ale za to po samym filmie ten dziwny ekranowy twór będzie chodził za nim tygodniami.  Chodził i dręczył mózgownicę.

Reżyser przyjął sobie za cel do końca poprowadzić swój film w konwencji cinema verite- pierwsze sceny przypominają znane dokumenty wojenne (jak świetna, niedawno nominowana do Oscara “Wojna Restrepo”), w których kamera trzymana jest w ręce operatora, wykonuje gwałtowne ruchy w ciasnych przestrzeniach , a oddalone panoramy wyraźnie naśladują ujęcia nagrane z widoku lecącego helikoptera. To samo z bohaterami – tutaj to grupka anonimów- jacyś żołnierze, helikoptery i czołgi,  i  jacyś więźniowie prowadzeni do tajnej bazy.  Strzały, wybuchy a za chwilę porażające sceny tortur i przesłuchań. Skolimowskiego wyraźnie nie interesuje żaden faktyczny kontekst przedstawionych wydarzeń. Nie nazywając nikogo  po imieniu i nie prowadząc widza za rączkę wyświetlając mu daty, miejsca i nie wiadomo co jeszcze, pozwala nakarmić jego wyobraźnię.