Clockwork Orange (1971,Stanley Kubrick)

FESTIWAL FILMÓW KULTOWYCH: Mechaniczna pomarańcza *****½

11 maja 2012 roku (ten rok jest swoją drogą dziwny i niezwykły z wielu powodów) wybrałem się na katowicki Festiwal Filmów Kultowych, organizowany już po raz 15, i którego – jak się zdaje – podstawowa idea jest prosta i będąca spełnieniem marzeń sporej części młodych kinomanów, takich jak ja. Zobaczyć na dużym ekranie dzieła, które poznało się w zupełnie innych okolicznościach, zazwyczaj na małym ekranie domowym w towrzystwie swoim własnym lub najwyżej kilku często bliskch nam osób. Niektóre filmy – takie jak “Mechaniczna pomarańcza” Stanleya Kubricka – zasługują na więcej. 

Niemal po brzegi wypełniona sala, jakieś 200-300 osób podekscytowanych przed seansem, chwilę przed zgaszeniem świateł krótka, ale rzeczowa prelekcja w wykonaniu Piotra Kletowskiego (autor kubrickowej monografii na polski rynek książkowy), w której padają ważne słowa: “zobaczyć ten film na dużym ekranie, to tak naprawdę zobaczyć ten film po raz pierwszy”. To prawda, zwłaszcza, jeśli mamy do czynienia z tak niezwykłą prezentacją tego wiekopomnego dzieła: oczyszczony obraz, nowa cyfrowa jakość audiowizualna, podkręcone na cały regulator głośniki, sporych gabarytów ekran. Nikt na sali nie miał wątpliwości: to prawdziwe doświadczenie “Mechanicznej pomarańczy”. 

The Wrath of the Titans (2012, Jonathan Liebesman)

Gniew Tytanów *

O, bogowie! Czyżby w Warner Brothers decydenci cierpieli na totalny brak funduszy, żeby serowować nam sequel jednego z najsłabszych filmów tego studia ostatnich lat? Pierwsza część sagi, “Starcie Tytanów”, była słabym remakiem średniego filmu z przed kilku dekad, z którego zupełnie wyparowało całe poczucie epickiej podróży i przyjaznej atmosfery czasów starożytnych. Co za to dostaliśmy? Coś , co składa się głównie z średniawych scen akcji, okazjonalnie przetykanych podniosłymi dialogami wypowiadanymi przez na ogół niezłych aktorów. Część druga (powstała niemal 2 lata po jedynce), jest zaskakująco (bo wbrew powszechnym opiniom) słabsza niż pierwsza. Efekty specjalne i dźwiękowe są chwilami niezłe, to fakt, ale tak tragicznie opowiedzianej historii to nie widziałem w kinie fantasy od lat.

Akcja filmu zaczyna się mniej więcej 10 lat po finale oryginału, w którym bohater-półbóg Perseusz (grany przez Sama Worthingtona) pokonał w spektakularnej walce wysłannika Hadesu, Krakena.  Teraz syn Zeusa wychowuje  10-letniego Heliusa oraz prowadzi spokojne życie jako rybak na wsi. Tymczasem na Olimpie sytuacja wymyka się z pod kontroli: dochodzi do starcia pomiędzy boskimi braćmi – Zeusem , Hadesem i Posejdonem – którego bezpośrednim zapalnikiem okazuje się być brak modlitw ze strony ludzi oraz uwolnienie się Kronosa (ich ojca) z mrocznych czeluści Tartaru.

The Hunger Games (Gary Ross, 2012)

Igrzyska śmierci ****

Idę do kina z lekko skwaszoną miną. To co reklamują mi bowiem od kilku tygodni twórcy “Igrzysk śmierci” nie wygląda dobrze- wygląda na kolejny “Zmierzch”.  Kolejna saga dla młodzieży, kolejna produkcja fantasy, kolejna gadżetowa machina żerująca na biliardowej popularności pewnej powieści. Poza tym fabuła zapowiada przecież produkt straszny: film o młodych ludziach walczących ze sobą na śmierć i życie, podany nam jako błyszczący blouckbuster, który reklamuje się wszędzie i ma dużo zarobić? Jakby było i mało “zachęty”:  wszystko to razem trwa 2,5 godziny co razem z blokiem reklamowym daje mi niemal 3 godziny spędzone na czymś bardzo nieciekawym. Czyżby?

Jestem więc  na tej sali, gasną światła i od tej chwili moja cyniczna twarz co raz bardziej pełna jest autentycznego zdumienia. To, co zastałem przez najbliższe 2,5 godziny nijak ma się do moich obaw i oczekiwań. Oczywiście film jest wielki, drogi i ma efekty specjalne (nawiasem mówiąc, dość kiepskawe niestety). Są gwiazdy w rolach głównych i jest happy end. Czego tu jednak – i co zaskakuje -  nie ma? Przede wszystkim nie ma hollywoodzkiego chowania dramatu za konwencją. Nie ma comic reliefów (tonacja przez większość seansu jest śmiertelnie poważna), które powinny się zgodnie z prawidłami nowoczesnej narracji co jakiś czas pojawić, nie ma scen akcji służących tylko temu, aby wyglądać cool i usprawniać tempo filmu. Nie ma wreszcie hollywoodzkiej elegancji stylu, oswajania płaską, schematyczną narracją łez, przemocy i śmierci.

The Road (2009, John Hillcoat)

Droga ****

Kino science fiction zdążyło już na mnóstwo sposobów odzwierciedlić jeden z największych lęków XX wieku: apokalipsę,  ale też post-apokalipsę, czyli wizję świata po zagładzie. W rozumieniu Hollywood oznacza to przeważnie nie tylko drogie, bombastyczne efekty specjalne, przejmującą, pełną rozmachu scenografię, ale też sporo tłumaczeń, wyjaśnień i przerysowań  (no i oczywiście gwiazdy:  np. perfekcyjnie wyglądającego Willa Smitha, w obsadzie). Niezależna ekranizacja głośnej powieści Cormaca McCarthy’ego (autora “To nie jest kraj dla starych ludzi”) , czyli  ”Drogi” stoi w zupełnej opozycji do typowych blockbusterów. Bohater nie tylko z wyglądu jest totalnie brzydki, brudny, nieogolony i ogólnie niezadbany o siebie, ale też bardzo niesympatyczny, nieufny wobec wszystkich i nieskory do kompromisów czy negocjacji. Jedyną osobą, o którą szczerze dba i której ufa, jest jego jedyny syn, którego matka a jego żona, pewnego dnia po prostu odeszła i już nie wróciła.

Teraz czasy są naprawdę piekielne: roślinność ginie, lasy padają same z siebie, a krajobrazy spowijają szarości i bezkresne pustkowia zniszczonej ziemi. Jakby tego było i mało, są poważne problemy ze znalezieniem żywności, a po ulicach grasują zorganizowane gangi kanibali i bandytów. Reżyser kreuje rzeczywistość, która (znów: w przeciwieństwie do atrakcyjnych, uwodzących swoją stroną wizualną superprodukcji) jest autentycznie odrzucająca, straszna, i w której nie ma chwili  na to, aby móc się poczuć naprawdę bezpiecznym. Ale przede wszystkim – co uważam za najważniejszą różnicę w stosunku do filmów w rodzaju “I am Legend” – nikt ani przez chwilę nie próbuje wytłumaczyć co się tak naprawdę stało, a w samym filmie pada tylko jedno zdanie we wstępnej narracji głównego bohatera:  coś o ciemności i błysku światła, ale żadnych detali. Ale czyż tak by to nie wyglądało naprawdę? – jedna chwila i nikt nie wie co tak naprawdę się stało? Stało się i tyle. 

Tron. Legacy (2010, Joseph Kosinski)

Tron Dziedzictwo ***

Oryginalny film “TRON” z 1982 roku, to nie jest może dzieło sztuki, które powala artystyczną wizją i głębokim przesłaniem podanym w subtelny sposób, ale to do dziś niesamowicie przyjemna ramotka, która dalej potrafi zwrócić w głowie cudownością efektów, które na swoje czasy były  wręcz rewelacyjne. Bodaj po raz pierwszy w historii, kino hollywoodzkie pokazało, że można zrealizować aktorski, wielkostudyjny hit , który niemal w całości opiera się na efektach komputerowych- co dziś już oczywiście nikogo specjalnie nie dziwi. Film może miał nieszczególne dialogi i w miarę przewidywalną historię, ale jednak trudno sobie wyobraić czym bez “TRONU” byłoby dzisiejsze science fiction. Jedno z drugiego wynika: “Matrix” braci Wachowskich wydaje się świetnym sequlem “TRONU”, a “Incepcja” Nolana, to nowatorska wariacja na idei życia jako snu z “Matrixa” (a więc i “TRONU” również). W pewnym sensie “TRON” koleruje również zapewne z “Avatarem”, który wskazuje z kolei na drugą stronę medalu: snu jako wariantu lepszego niż życia  w realu  (poza tym dzieło Camerona to również pokaz świata wykreowanego w całości komputerowo  i opartego na przełomach technologicznych).

Dziś mamy czasy gier komputerowych o wiele bardziej zaawansowanych niż ta z filmu “TRON”, świat wydaje się już tak nie bać procesów digitalizacyjnych  jak 30 lat temu, a jednak twórcy z Disneya (z rezyserem oryginału na stanowisku producenta) pokusili się o sequel. Sequel, który wszedł do światowych kin zaledwie kilka miesięcy po hicie Christophera Nolana i który – zgodnie z zapowiedziami – miał zachwycać, powalać i olśniewać. Jako fan science fiction spokojnie mogłem oczekiwać dzieła, które trafi do kanonu kultowych pozycji gatunku. Niestety, chyba się trochę przeliczyłem.

Po pierwsze odnoszę wrażenie, że trudno jest uzasadnić, co w dobie dzisiejszych pozycji gatunku, “Tron 2″ miał by tak naprawdę oznaczać. Jako nostalgiczny hołd dla starej wersji i jej rewolucyjnego charakteru, sprawdza się z pewnością świetnie: widoki automatów do gier stojące w zakurzonych pokojach, fruwające w cyberświecie “rozpoznawacze”, fosforyzujące kaski i kombinezony, wyścigi na tych cudownie podswietlanych motocyklach – wszystko tu jest, a dzięki udzielającemu się klimatowi świata gry i smaczkom w rodzaju utworu Journey “Seperate Ways”, można zrozumieć, że twórcy kochają tę franczyzę i czują nostalgię za tamtymi latami. Niestety szkoda, że nic z tą marką poza oczywistymi nawiązaniami więcej nie robią.

Hugo 3D (2011, Martin Scorsese)

Hugo i jego wynalazek 3D *****

Imponujący, wspaniale magiczny, najnowszy film Martina Scorsese, który po raz pierwszy od kilkunastu lat nie musi się obawiać o kategorię wiekową swojego dzieła: już na samych plakatach “Hugo” wygląda bardzo nie-scorsesowo, bardziej przypominając kolejne części familijnych “Opowieści z Narnii”, niż rozliczające się głównie z tematami przemocy poprzednie filmy Scorsese. Jednak  choć poruszamy się obrębie wysokobudżetowej hollywoodzkiej baśni pełnej efektów specjalnych, “Hugo” ma wartość niezwykle osobistą dla reżysera, którą prawdopodobnie podzieli tylko garstka widowni w kinach. Reżyser zwierza się bowiem z niezwykłej miłości i oddania, jaką darzy 10. muzę.

Fabularne “Hugo” nie zawiera właściwie  nic  oryginalnego , czy szczególnie zagadkowego. Jesteśmy w Paryżu, lat 30. , na ogromnym dworcu kolejowym Montparnasse. W miejscu tym gromadzą się paryskie sieroty, które przy pomocy zabawnie-groźnego (lub groźnie zabawnego) psa usiłuje wyłapać, pozornie ponury i zły inspektor Gustav (Sacha Baron Cohen).  Jedną z tych sierot jest Hugo Cabret (Asa Butterfield), który od czasu śmierci swojego ojca mieszka w dworcowym zegarze, przy okazji dbając o to, aby zawsze był nakręcony. Żywi się tym, co ukradnie. Także kradnąc z dworcowego sklepu,  poszukuje części do niedziałającego automatu (robota, który przedstawia podobiznę siedzącego człowieka), który próbował uruchomić jego ojciec. Pewnego razu zostaje nakryty przez właściciela (Ben Kingsley)  i przez to pozbawiony notesu z ważnymi notatkami odnośnie posiadanych wynalazków. Teraz Hugo, aby uratować swój ważny naukowy dorobek, musi skomunikować się z córką sklepikarza w jego wieku, Isabelle (Chloe Moretz),  aby odzyskać notatnik, i rozwiązać (już razem z dziewczyną) zagadkę tkwiącą w automacie.