Życie jest piękne ****

NAJWAŻNIEJSZE FILMY W HISTORII KINA:  ŻYCIE JEST PIĘKNE

Życie jest piękne ****

„Życie jest piękne” Roberta Benigniego trafiło na nasze ekrany chwilę po premierze „Listy Schindlera”- filmu oskarżanego o banalizację zła, komiksowy podział na czarne i białe (i nie chodzi tu wcale o warstwę zdjęciową), „hollywoodczyznę” uprawianą pod szyldem wielkiej zbrodni, tragedii, z którą trudno cokolwiek porównywać. Film Benigniego, choć trudno w to uwierzyć, idzie jeszcze krok dalej i czyni z Holocaustu komedię w czystej postaci , wręcz burleskę, farsę o pięknym życiu zawartym już w tytule.

A przecież już z samej reguły filmy o zagładzie ocenia się dość niełatwo, bo nie wiadomo jaką właściwie miarę emocjonalną przyłożyć do takiego dzieła. Jaką postawę powinien zachować reżyser- wycofaną, wyciszoną, a może patetyczną i podniosłą, uzupełniającą filmowe luki ozdobnikami? Benignini posunął się w tym temacie naprawdę bardzo daleko i w żadnym wypadku nie zdziwią mnie pojawiające się głosy buntu, sprzeciwu wobec tego filmu.

Pierwsze 2, czy może bardziej 1,5 aktu filmu o tragedii nie wspomina nawet słowem. Zostajemy w nich zapoznani z głównym bohaterem tej opowieści. Zakochany po uszy Żyd, Guido (ani przez moment nie eksponuje się tutaj jego pochodzenia),  wiedzie pokojowe , wypełnione radością i miłością, życie na włoskiej wsi. Dla niego nie ma sytuacji bez wyjścia, nie ma zła, czy pecha, które potrafi zakłócić jego spokój, nic nie jest mu straszne. Kocha żarty, kocha śmiech, ale przede wszystkim kocha “Principessę” – kobietę, którą kilka razy spotkał zupełnym przypadkiem na swojej drodze, by po pewnym czasie doprowadzić przed ołtarz.

Najważniejsze filmy w historii kina 1996-1997

NAJWAŻNIEJSZE FILMY W  HISTORII KINA: 1996-1997

Przełamując fale ****

Wszystko, czego się można spodziewać po Larsie von Trieru- czyli …właściwie nic , poza tym, że po 160 minutach seans ukończy się z emocjonalnym wycieńczeniem i towarzyszącym uczuciem, jakbyśmy dopiero co wyszli po porządnym praniu z pralki automatycznej .  “Przełamując fale” wydało mi się tak niezwykłym dziełem w swej bezpośredniości i szczerości aż “do bólu”, że przy nim nawet “Dogville” wygląda jak mainstreamowe, lekkie kino z Hollywood (tylko nakręcone z niespotykaną nigdzie wyobraźnią). “Przełamując” -rzecz nie dla każdego.

Film, osadzony w realiach Szkocji lat 70. XX wieku, opowiada w kilku rozdziałach (jak w innych filmach Triera) historię Bess McNeill (niesamowita Emily Watson), która wychodzi za mąż za pracującego na platformie wiertniczej Jana (Stellan Skarsgard). Małżeństwo z “obcym” spotyka się z wrogością lokalnej społeczności i konserwatywnego lokalnego kościoła kalwińskiego. Głęboko religijna Bess ma jednak wrażenie, że rozmawia z Bogiem, a ten ją wysłuchuje. Pragnąc, by rozłąka z mężem trwała jak najkrócej, prosi Boga, by ten sprawił, aby Jan powrócił z pracy znacznie wcześniej, niż powinien. I tak się też staje, ale na skutek wypadku, którego doznaje , a który spowodował totalny paraliż jego ciała. Bess uznaje, że to jej wina. Od tej pory też para nie może już się razem kochać, dlatego Jan prosi swoją żonę, by ta “robiła to”  z innymi mężczyznami i przychodziła mu “zdawać relację” , bo tylko w ten sposób ona może być dalej szczęśliwa (a on być może utrzyma się przy życiu, mimo aktualnego stanu). Bess stopniowo zaczyna wierzyć, że to co robi jest życzeniem samego Boga, a oddając się prostytucji może sprawić, że Jan odzyska sprawność.

Trier znany jest jako jeden z największych prowokatorów współczesnego kina i również i w tym filmie daje porządny upust swoim fantazjom – w zasadzie  trudno się na ten seans przygotować. Nie będę się tutaj jakoś szczególnie rozwodzić nad całością, powiem głównie o emocjach, które przeskakują od jednej skrajności w drugą – raz byłem zirytowany i wkurzony, innym razem zachwycony i poruszony. Czasem główna bohaterka była tak infantylna i irytująca, że ze złości miałem ochotę rzucić w ekran zgniłym pomidorem, ale za chwilę byłem z kolei tak wstrząśnięty sytuacją do jakiej los ją doprowadził, że czułem autentyczne współczucie.

Kino o sensie i granicach ofiary, poświęcenia, rozpuście i świętości (czy istnieje coś takiego jak – to określenie Tadeusza Sobolewskiego- “święta dziwka”?- to pytanie zostaje z widzem jak cień), o męczeństwie, boskości i cielesności. Prowokuje, pyta, porusza- mnie ta wizja w jakimś tam stopniu bardzo przekonuje, ale nie namawiam. Kto będzie chciał, obejrzy.

Najważniejsze filmy w dziejach kina: 1995-1996

NAJWAŻNIEJSZE FILMY W HISTORII KINA: 1995-1996

Underground ***

Kolejny film Emira Kusturicy i jeszcze bardziej oddalony od normalności niż “Arizona Dream”. Prawie 3 godzinna rozprawa z historia Jugosławii – wojnami, nie wojnami, polityką, ale przede wszystkimi samymi obywatelami. I jeszcze bardziej mieszane uczucia niż poprzednio.

Historia dwóch towarzyszy – Marko i Blacky’ego – Kusturica opowiada, w jaki sposób doszło do  pęknięcia jednego narodu na mnóstwo pomniejszych nacjonalizmów. Podczas II wojny światowej Marko angażuje Blacky’ego w handel i produkcję broni w rozległych piwnicach pod jego domem. Po wyzwoleniu produkcja nadal trwa, Blacky wraz z tłumem mieszkańców nie wie, że wojna się skończyła, a Marko utrzymuje ich w poczuciu zagrożenia. Prawdę zdradza w początkach lat 60. pijana kochanka Marko Natalia. Ostatnie sceny filmu rozgrywają się w 1991 roku podczas wojny domowej. Blacky jest dowódcą oddziału komandosów, pali wioski i morduje. Doprowadzony do obłędu trafia z powrotem do piwnicy, gdzie czas zatrzymał się pół wieku temu…

Trudno jest recenzować tego rodzaju dziwadła- reżyser tak mocno przenika wewnątrz opisywanej społeczności, że w czasie projekcji czułem się raczej jak gość na imprezie pełnej nieznanych mi zupełnie ludzi. Chwilami to wszystko nudzi i męczy, innym razem fascynuje i porywa w międzykulturową podróż, pełną przeróżnych odcieni życia, zazwyczaj wypełnionych szaleństwem, muzyką i radością.

Film otrzymał Złota Palmę w Cannes, ale jednocześnie był ganiony za polityczność i stronniczość (pro-serbskie spojrzenie, zdradzieckie wobec Bośni, rodzinnego kraju  reżysera).  Ale czy dla polskiego, przeciętnego widza ma to w ogóle jakieś znaczenie? Na pewno produkcja ciekawa i do wielokrotnego użytku. Ja póki co, “Undergrounda” nie pokochałem.

Najważniejsze filmy w dziejach kina- PULP FICTION

NAJWAŻNIEJSZE FILMY W HISTORII KINA: PULP FICTION

Pulp Fiction *****

Jest rok 1994. Francja, Cannes. Największy i najbardziej prestiżowy festiwal filmowy świata. Moment kulminacyjny. Clint Eastwood staje przed mikrofonem i otwiera kopertę. Odczytuje werdykt festiwalowej kapituły – “Pulp Fiction” – wypowiada, jakby nie do końca pewny siebie. Na sali w tylnej części rozlega się istna furia- słychać krzyki, przekleństwa i gwizdy, nie dające dojść Quentinowi Tarantino do głosu. “Nie robię filmów które łączą ludzi. Ja robię filmy dzielące publiczność”- powiedział. Co się wtedy właściwie wydarzyło?

Oto prostacka i prymitywna rozrywka, film o gangsterach-nieudacznikach używających “fucków” jako przecinka dostaje Palme D’ Or  wygrywając tym samym z kinem  stricte artystycznym, skłaniającym do refleksji nad humanizmem i ówczesnym człowiekiem-  którego przecież ów Festiwal był dotychczasową  oazą . Ten odważny werdykt (tak, trzeba mieć jaja żeby dać takiemu filmowi Palmę) otwiera nową epokę w dziejach kina.  Okazało się bowiem, że tak jak w środowisku naturalnym, jest możliwy w X muzie recycling:  odpady odrzucone przez widownię głodną głębokich dramatów i starannie przyrządzonych rozrywek oraz przez krytyków liczących na intelektualny orgazm, mogą być użyte i przekute w coś zupełnie nowej klasy i jakości. Kilometrowe dialogi o niczym, fabuła nie mająca właściwie znaczenia, bohaterowie nakreśleni właściwie groteskowo- Tarantino zrobił przewrót, czyniąc z tych śmieciowych elementów składowe dzieła kultowego kilku następnych pokoleń.

Przegląd najważniejszych filmów w historii kina 1993

Fortepian *****

“Fortepian” rzuca na kolana i zaskakuje emocjonalną dojrzałością.  Jane Campion jak już pisała na swoim blogu Lola King- to “sensual director” – świetna rzemieślniczka, która swój warsztat opanowała do perfekcji , ale też i wybitna artystka, mająca naprawdę coś w uniwersum X muzy,  ciekawego do powiedzenia.

Akcja rozgrywa się w połowie ubiegłego stulecia, we wczesnym okresie kolonizacji Nowej Zelandii. Przybywa tam do narzeczonego młoda Angielka z dziewięcioletnią córką. Jest niema, a najważniejszym środkiem wyrażania uczuć jest dla niej przywieziony fortepian. Niedojrzały uczuciowo mąż odmawia transportu ciężkiego instrumentu, fortepian zostaje na plaży. Nieokrzesany sąsiad analfabeta stawia warunek: Ada odzyska instrument, jeśli będzie mu dawać lekcje gry. W rzeczywistości chodzi mu o coś innego. Rzekomy uczeń okazuje się namiętnym, wrażliwym i czułym kochankiem, to on uczy Adę miłości.

Cały film można by nazwać “Szkoła uczuć” (ale niestety dostało się temu ckliwemu, kiczowatemu obrazkowi dla 15-latków), bo każdy bohater musi się czegoś w niej nauczyć i  do pewnych spraw dorosnąć- wyrażać emocje, otwierać się na drugiego, ale też- w odpowiednich chwilach zamykać się, nie eksplorować i  trzymać dystans.

Dla Campion sceneria (words can’t describe it) to tylko i aż sceneria. Środek wyrazu pozwalający na zintensyfikowanie zmysłowych wrażeń dla widza. Historia z kolei – tyle ma wspólnego z nudnym, standardowym kostiumowym melodramaciskiem co “Avatar” z “Odyseją Kosmiczną” Kubricka . To- podobnie w jak najnowszym filmie Campion,  “Jaśniejszej od gwiazd”- opowieść bardzo współczesna, lecz  szukająca rozwiązań na współczesne miłosne zagadki,  w świecie tym  z przed 150 lat.  Nie powiem “polecam”- milczę i liczę na racjonalizm czytelników.

Przegląd najważniejszych filmów w historii kina 1991-1993

NAJWAŻNIEJSZE FILMY W HISTORII KINA: 1991-1993

Księgi Prospera *

Hej, znacie te filmy, po których macie ochotę ciąć się żyletką/ zrzucić z mostu itd. ? No to różnica w przypadku filmu Petera Greenwaya była taka, że ja miałem ochotę się ciąć już w trakcie. Pierwsze pytanie-killer dla wszystkich miłośników twórczości tego pana:  GDZIE idziemy jak chcemy oglądać teatr? Do kina?!

Bo pan Peter Greenway myśli, że do kina właśnie. Albo jednego od drugiego nie odróżnia. “Księgi Prospera” to w istocie dwugodzinny spektakl, który rozgrywa się na uginającej od dekoracji scenie, z aktorami, którzy torturują widza patetycznym słowotokiem (jak kino kocham- chciałem wziąć jakiegoś kija i zasadzić w ekran, choć nie należę do osób agresywnych), z tandetnymi efektami specjalnymi i mało chwytliwą (ale głośną, że hoho) muzyką no i z brakiem jakiegokolwiek napięcia, dramatyzmu, sensu, postaci przy których warto by być. Czegoś tak żenującego nie oglądałem już dawno.

Film w zamyśle miał być adaptacją sztuki Szekspira “Burza”, ale ja tam żadnej fabuły nie wychwyciłem (3000 słów na minutę -  tego nie przetrwa nawet profesor filologii angielskiej).  Ani przekazu, ani głębi myślowej, ani aktorstwa, ani sensu, powodu dla którego ten cyrk został zaaranżowany. W tym filmie nie ma po prostu nic. Zero w czystej postaci.