Clockwork Orange (1971,Stanley Kubrick)

FESTIWAL FILMÓW KULTOWYCH: Mechaniczna pomarańcza *****½

11 maja 2012 roku (ten rok jest swoją drogą dziwny i niezwykły z wielu powodów) wybrałem się na katowicki Festiwal Filmów Kultowych, organizowany już po raz 15, i którego – jak się zdaje – podstawowa idea jest prosta i będąca spełnieniem marzeń sporej części młodych kinomanów, takich jak ja. Zobaczyć na dużym ekranie dzieła, które poznało się w zupełnie innych okolicznościach, zazwyczaj na małym ekranie domowym w towrzystwie swoim własnym lub najwyżej kilku często bliskch nam osób. Niektóre filmy – takie jak “Mechaniczna pomarańcza” Stanleya Kubricka – zasługują na więcej. 

Niemal po brzegi wypełniona sala, jakieś 200-300 osób podekscytowanych przed seansem, chwilę przed zgaszeniem świateł krótka, ale rzeczowa prelekcja w wykonaniu Piotra Kletowskiego (autor kubrickowej monografii na polski rynek książkowy), w której padają ważne słowa: “zobaczyć ten film na dużym ekranie, to tak naprawdę zobaczyć ten film po raz pierwszy”. To prawda, zwłaszcza, jeśli mamy do czynienia z tak niezwykłą prezentacją tego wiekopomnego dzieła: oczyszczony obraz, nowa cyfrowa jakość audiowizualna, podkręcone na cały regulator głośniki, sporych gabarytów ekran. Nikt na sali nie miał wątpliwości: to prawdziwe doświadczenie “Mechanicznej pomarańczy”. 

The Hunger Games (Gary Ross, 2012)

Igrzyska śmierci ****

Idę do kina z lekko skwaszoną miną. To co reklamują mi bowiem od kilku tygodni twórcy “Igrzysk śmierci” nie wygląda dobrze- wygląda na kolejny “Zmierzch”.  Kolejna saga dla młodzieży, kolejna produkcja fantasy, kolejna gadżetowa machina żerująca na biliardowej popularności pewnej powieści. Poza tym fabuła zapowiada przecież produkt straszny: film o młodych ludziach walczących ze sobą na śmierć i życie, podany nam jako błyszczący blouckbuster, który reklamuje się wszędzie i ma dużo zarobić? Jakby było i mało “zachęty”:  wszystko to razem trwa 2,5 godziny co razem z blokiem reklamowym daje mi niemal 3 godziny spędzone na czymś bardzo nieciekawym. Czyżby?

Jestem więc  na tej sali, gasną światła i od tej chwili moja cyniczna twarz co raz bardziej pełna jest autentycznego zdumienia. To, co zastałem przez najbliższe 2,5 godziny nijak ma się do moich obaw i oczekiwań. Oczywiście film jest wielki, drogi i ma efekty specjalne (nawiasem mówiąc, dość kiepskawe niestety). Są gwiazdy w rolach głównych i jest happy end. Czego tu jednak – i co zaskakuje -  nie ma? Przede wszystkim nie ma hollywoodzkiego chowania dramatu za konwencją. Nie ma comic reliefów (tonacja przez większość seansu jest śmiertelnie poważna), które powinny się zgodnie z prawidłami nowoczesnej narracji co jakiś czas pojawić, nie ma scen akcji służących tylko temu, aby wyglądać cool i usprawniać tempo filmu. Nie ma wreszcie hollywoodzkiej elegancji stylu, oswajania płaską, schematyczną narracją łez, przemocy i śmierci.

Idi i smotri (1985, Elem Klimow)

Idź i patrz ******

Rosyjski reżyser Elem Klimow (odszedł w roku 2003 w wieku 70 lat), choć przez całe swoje życie zdążył zrealizować tylko 5  pełnometrażowych filmów, to ostatnim z nich zapewnił sobie stałe miejsce w historii kina. To niezwykły “Idź i patrz”, psychologiczny dramat (choć może lepszym określeniem byłby “horror”?) o traumie, jakiej poddany zostaje nastoletni chłopiec w trakcie II wojny światowej na Białorusi w roku 1943.

14-letni Florian Gajszun pragnie opuścić rodzinny dom i przystąpić do partyzantów walczących na terenie Białoruskich lasów i wiosek. Jednak, aby móc do nich dołączyć musi spełnić jeden warunek: posiadać broń. Dlatego Florian dużo czasu spędza na przeszukiwaniu byłych okopów w poszukiwaniu karabinu. Wbrew prośbom i zakazom matki (samotnie wychowującej jego i dwie siostry-bliźniaczki), wkrótce opuszcza rodzinę i dołącza do małego posterunku kolaborantów. Tam oczywiście, jak to najmłodszy wśród dorosłych mężczyzn – Flora traktowany jest jako “ten młody”. Coś posprząta, postoi na warcie, ale do walki wziąć go nikt nie chce. Kiedy przywódca decyduje o wyruszeniu Niemcom naprzeciw , Florian zostaje  sam na terenie obozu. Od tej chwili dla chłopaka zaczyna się przydługi etap samotnej i wyczerpującej tułaczki bez niczyjej szczególnej ochrony. Spotyka dziwnie zachowującą się dziewczynę, z którą odkrywa, że w jego byłym rodzinnym domu nikt już się nie ostał, jest świadkiem kolejnych niemieckich ataków i bombardowań, próbuje (najpierw w grupie, potem już samotnie) zorganizować małej wiosce trochę jedzenia, ale najgorsze dopiero przed nim: w pewnej chwili trafia do miasteczka, które nagle zostaje przejęte, spacyfikowane i wymordowane przez Niemców.

The Town (2010, Ben Affleck)

Miasto złodziei **** 

Hollywood zmienia się w tempie niemal niedostrzegalnym: może Tom Cruise ośmieszać się jednym żenującym skandalem za drugim, ale za parę lat w pełni zrehabilitowac produkując wybitny film rozrywkowy,  jak czwarta część “Mission Impossible”. Może Ben Affleck przez 20 lat sprawiać wrażenie faceta, który dostaje paniki, za każdym razem kiedy ma grac główną rolę w filmie, ale wkrótce może sam zacząć reżyserować filmy, i to całkiem przyzwiote, oglądalne i cieszące się poklaskiem krytyki. Teraz, w swojej drugiej produkcji z kolei, Affleck byl w stanie jednocześnie obsadzić się i wyreżyserować sobie prawdopodobnie najlepszą rolę w swojej karierze.

“The Town” mimo bardzo średniego scenariusza i niefortunnego montażu całości (do czego dojdziemy), jest  reżyserskim osiągnięciem, którego po Benie Afflecku nie spodziewałbym się nawet w najdziwniejszych snach. Aktor postanowił rozprawić się w pewnym sensie z demonami swojej młodości. Pokazał nam miejsce, w którym sam dorastał, czyli bodaj najbardziej przerażającą do życia dzielnicę miasta Bostonu: Charlestown (ponoć wychowywał się całkiem niedaleko). Kolebkę Bostońskiej przestępczości, w której wiedza o tym, jak okradać banki przekazywana jest z ojca na syna, a każdy kto chce przetrwać musi toczyć całkiem typowe, codzienne boje z policją i FBI.

The Road (2009, John Hillcoat)

Droga ****

Kino science fiction zdążyło już na mnóstwo sposobów odzwierciedlić jeden z największych lęków XX wieku: apokalipsę,  ale też post-apokalipsę, czyli wizję świata po zagładzie. W rozumieniu Hollywood oznacza to przeważnie nie tylko drogie, bombastyczne efekty specjalne, przejmującą, pełną rozmachu scenografię, ale też sporo tłumaczeń, wyjaśnień i przerysowań  (no i oczywiście gwiazdy:  np. perfekcyjnie wyglądającego Willa Smitha, w obsadzie). Niezależna ekranizacja głośnej powieści Cormaca McCarthy’ego (autora “To nie jest kraj dla starych ludzi”) , czyli  ”Drogi” stoi w zupełnej opozycji do typowych blockbusterów. Bohater nie tylko z wyglądu jest totalnie brzydki, brudny, nieogolony i ogólnie niezadbany o siebie, ale też bardzo niesympatyczny, nieufny wobec wszystkich i nieskory do kompromisów czy negocjacji. Jedyną osobą, o którą szczerze dba i której ufa, jest jego jedyny syn, którego matka a jego żona, pewnego dnia po prostu odeszła i już nie wróciła.

Teraz czasy są naprawdę piekielne: roślinność ginie, lasy padają same z siebie, a krajobrazy spowijają szarości i bezkresne pustkowia zniszczonej ziemi. Jakby tego było i mało, są poważne problemy ze znalezieniem żywności, a po ulicach grasują zorganizowane gangi kanibali i bandytów. Reżyser kreuje rzeczywistość, która (znów: w przeciwieństwie do atrakcyjnych, uwodzących swoją stroną wizualną superprodukcji) jest autentycznie odrzucająca, straszna, i w której nie ma chwili  na to, aby móc się poczuć naprawdę bezpiecznym. Ale przede wszystkim – co uważam za najważniejszą różnicę w stosunku do filmów w rodzaju “I am Legend” – nikt ani przez chwilę nie próbuje wytłumaczyć co się tak naprawdę stało, a w samym filmie pada tylko jedno zdanie we wstępnej narracji głównego bohatera:  coś o ciemności i błysku światła, ale żadnych detali. Ale czyż tak by to nie wyglądało naprawdę? – jedna chwila i nikt nie wie co tak naprawdę się stało? Stało się i tyle. 

Artysta (2011, Michel Hazanavicius)

Artysta ***½

Kino nieme w wersji all-inclusive.  Olśniewający  croud-pleasure skrojony pod młodą widownię, która nie ogląda filmów niemych oraz dla widowni starszej, która podda się sentymentalnym emocjom (średnia wieku członków Akademii Filmowej to około 62 lata). Nakręcony w wysokiej rozdzielczości, zapisany na cyfrowej taśmie pastisz kina niemego z czasów Złotej Ery kina hollywoodzkiego – przyswajalny dla każdego, atrakcyjny, czytelny, pozbawiony oryginalnej historii i konfliktu dramatycznego. W czasach depresji i kryzysów trudno sobie wręcz wyobrazić, żeby poważniejsze i dojrzalsze kino zdobywało laury, które są wynikiem głosowania przez tak ogromne gremium  ekspertów.

“Artysta” ma na pewno dużo obiektywnych zalet: jest to z pewnością majstersztyk techniczny. Ma znakomity montaż (ale słusznie przegrał z wirtuozerskim montażem nowego filmu Finchera) , świetne wyczucie rytmu (pod tym względem jest na pewno bardziej równy niż “Hugo”) , jedną absolutnie genialną rolę i jeden z najlepszych soundtracków roku 2011. Te ostatnie dwa elementy, to zresztą wszystkie, w których ten film winien był wygrać wczorajsze Oscary.